Co thắt bao xơ sau nâng ngực: nguyên nhân, dấu hiệu, và xử lý

Khi đặt một vật liệu vào cơ thể — kể cả vật liệu y tế tương thích — cơ thể luôn tạo một lớp mô xơ bao quanh để cô lập vật liệu đó. Đây là phản ứng sinh học bình thường. Vấn đề xuất hiện khi lớp bao này co thắt mạnh, gây biến dạng và đau. Đó là co thắt bao xơ.

Đây là biến chứng dài hạn phổ biến nhất của nâng ngực — quan trọng hơn cả vỡ túi trong nhiều thống kê. Hiểu về co thắt bao xơ giúp bệnh nhân ra quyết định có thông tin trước và sau phẫu thuật.

Cơ chế: tại sao bao xơ hình thành và co thắt

Sau khi đặt túi, các tế bào sợi (fibroblast) di chuyển đến khoang quanh túi và sản xuất collagen, tạo một lớp bao xơ trong vòng 4–6 tuần. Lớp bao này bình thường mềm và mỏng. Trong một số trường hợp, các yếu tố sau làm bao xơ dày lên và co thắt:

• Nhiễm trùng dưới lâm sàng (subclinical infection) bởi vi khuẩn ít gây triệu chứng — một trong những giả thuyết hàng đầu hiện nay.
• Tụ máu hoặc tụ dịch sau mổ — tạo môi trường cho sẹo xơ dày.
• Bề mặt vỏ túi — một số loại bề mặt liên quan đến tỷ lệ co thắt khác nhau.
• Vị trí đặt — túi trên cơ có tỷ lệ co thắt cao hơn dưới cơ trong một số nghiên cứu.
• Yếu tố cá nhân — di truyền, hệ miễn dịch, có thể đóng vai trò chưa rõ.

Phân loại Baker: mức độ co thắt

Y văn dùng thang Baker để phân loại co thắt bao xơ:

• Baker I: Vú mềm, hình dáng bình thường — không phải biến chứng.
• Baker II: Vú hơi cứng khi sờ, hình dáng vẫn bình thường — chưa cần can thiệp.
• Baker III: Vú cứng, hình dáng bắt đầu biến dạng (vú trông cao, tròn quá mức) — thường có chỉ định điều trị.
• Baker IV: Vú cứng, biến dạng rõ, kèm đau — chỉ định phẫu thuật điều chỉnh.

Baker III và IV thường là chỉ định cho can thiệp. Baker I và II thường được theo dõi và không can thiệp.

Dấu hiệu bệnh nhân có thể nhận biết

Co thắt bao xơ thường tiến triển từ từ trong nhiều tháng đến nhiều năm. Các dấu hiệu cần chú ý:

• Vú trở nên cứng hơn theo thời gian — đặc biệt rõ khi nằm.
• Vú trông cao hơn và tròn hơn so với trước — túi như "đẩy lên".
• Cảm giác bóp chặt, đau âm ỉ — đôi khi đau nhói khi ngủ nghiêng.
• Vú một bên thay đổi rõ rệt so với bên kia (không đối xứng).
• Cảm giác túi "chuyển vị" cao lên hoặc lệch.

Nếu có các dấu hiệu này — đặc biệt sau 1 năm phẫu thuật khi mô đã ổn định — nên đến tái khám sớm thay vì chờ định kỳ.

Yếu tố làm giảm rủi ro

Bác sĩ phẫu thuật áp dụng nhiều biện pháp dựa trên y văn để giảm rủi ro co thắt bao xơ:

• Quy trình vô khuẩn nghiêm ngặt trong và sau mổ — giảm nhiễm khuẩn vỏ túi.
• Hạn chế tối thiểu việc chạm tay vào túi — kỹ thuật "no-touch".
• Súc rửa khoang vú bằng dung dịch kháng khuẩn theo phác đồ.
• Dùng "phễu Keller" để đưa túi vào — giảm tiếp xúc với da bệnh nhân.
• Sử dụng dẫn lưu hoặc không tuỳ ca, cầm máu tỉ mỉ — giảm tụ máu, tụ dịch.
• Kháng sinh dự phòng theo phác đồ.

Các phương án xử lý khi đã có co thắt

Theo dõi (Baker I-II)

Nếu co thắt nhẹ, không có triệu chứng, không biến dạng, theo dõi thường là lựa chọn — đôi khi co thắt nhẹ ổn định và không tiến triển.

Capsulectomy (cắt bao xơ)

Phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ bao xơ và thường thay túi mới. Đây là tiêu chuẩn cho Baker III-IV. Trong quá trình này, bác sĩ có thể thay đổi vị trí túi, thay đổi loại túi, hoặc đặt một lớp ma trận da khử tế bào (acellular dermal matrix) để giảm tái phát.

Capsulotomy (cắt mở bao xơ)

Cắt mở bao xơ thay vì cắt bỏ toàn bộ. Ít can thiệp hơn nhưng tỷ lệ tái phát cao hơn. Ít được dùng trong thực hành hiện đại.

Tháo túi hoàn toàn (en bloc removal)

Trong các ca tái phát nhiều lần hoặc bệnh nhân không muốn đặt lại túi, tháo túi hoàn toàn và để vú trở về trạng thái không có túi là một lựa chọn. Vú sẽ nhỏ hơn và đôi khi cần phẫu thuật treo (mastopexy) song song để định hình lại.