Sụp mí mắt: khi nào là vấn đề y khoa, khi nào là vấn đề thẩm mỹ

Sụp mí mắt (medical: blepharoptosis hoặc ptosis) là tình trạng mí mắt trên xuống thấp hơn vị trí bình thường, có thể che một phần đồng tử. Đây là một trong những lý do bệnh nhân đến phòng khám phẫu thuật thẩm mỹ — nhưng cũng là một trong những lý do hợp lệ nhất để gửi bệnh nhân đi đánh giá y khoa trước khi cân nhắc phẫu thuật.

Sụp mí: định nghĩa y khoa

Bình thường, mí trên che khoảng 1–2 mm phần trên của giác mạc. Khi mí trên che hơn 2 mm — đặc biệt khi che một phần đồng tử — đó được coi là sụp mí. Phân loại theo mức độ:

• Sụp mí nhẹ: mí trên cách đồng tử khoảng 1–2 mm (so với bình thường).
• Sụp mí vừa: mí trên che 3–4 mm so với bình thường.
• Sụp mí nặng: mí trên che 4 mm hoặc hơn — thường ảnh hưởng đến tầm nhìn.

Phân biệt nguyên nhân

Sụp mí bẩm sinh (congenital ptosis)

Cơ nâng mí phát triển không đầy đủ từ khi sinh. Trẻ em có thể có một bên mí thấp hơn bên kia rõ rệt. Nếu mức độ nặng ảnh hưởng đến phát triển thị giác (nhược thị), cần phẫu thuật sớm. Nếu nhẹ, có thể chờ đến khi trẻ lớn hơn để phẫu thuật.

Sụp mí do tuổi (aponeurotic ptosis)

Nguyên nhân phổ biến nhất ở người trưởng thành. Theo tuổi, gân của cơ nâng mí (levator aponeurosis) bị giãn hoặc tách ra khỏi điểm bám trên sụn mí, khiến mí trên dần xuống thấp. Đây là một tiến trình từ từ qua nhiều năm, thường đối xứng hai bên.

Sụp mí do bệnh lý cơ

Một số bệnh lý cơ — đặc biệt nhược cơ (myasthenia gravis) — gây sụp mí kèm các dấu hiệu khác: mí thay đổi theo thời gian trong ngày (nặng hơn vào buổi chiều), nhìn đôi, yếu cơ toàn thân. Đây là một trong những lý do quan trọng nhất để có đánh giá y khoa trước khi phẫu thuật.

Sụp mí do bệnh thần kinh

Tổn thương dây thần kinh số III (động mắt) hoặc hội chứng Horner có thể gây sụp mí, thường kèm các dấu hiệu khác như đồng tử khác cỡ, mắt nhìn lệch, hoặc lác. Đây là chỉ định cấp cứu thần kinh nếu xuất hiện đột ngột.

Sụp mí cơ học

Do u, sẹo, hoặc khối lượng đè lên mí — ví dụ: khối u mí, sẹo sau chấn thương. Cần điều trị nguyên nhân, không chỉ "kéo mí lên".

Đánh giá trong buổi tư vấn

Đánh giá sụp mí đầy đủ bao gồm:

1. Đo khoảng cách giữa rìa mí trên và ánh sáng trung tâm đồng tử (MRD1) — chỉ số chuẩn để định lượng sụp mí.
2. Đo sức cơ nâng mí (levator function) — quyết định kỹ thuật phẫu thuật phù hợp.
3. So sánh hai bên — tìm sự không đối xứng và đánh giá ý nghĩa.
4. Đánh giá phản xạ Bell (mắt quay lên khi nhắm) — đảm bảo bảo vệ giác mạc sau phẫu thuật.
5. Hỏi tiền sử y khoa và thần kinh — sàng lọc bệnh nền.

Các kỹ thuật phẫu thuật

Tạo hình cơ nâng mí (levator advancement / resection)

Kỹ thuật phổ biến nhất khi sức cơ nâng mí còn tốt. Bác sĩ rút ngắn hoặc gắn lại gân của cơ nâng mí vào sụn mí, nâng vị trí mí. Có thể thực hiện qua đường rạch nếp mí (ngoài) hoặc đường niêm mạc (trong) tuỳ ca.

Phẫu thuật cơ Müller (Müller muscle conjunctival resection)

Phù hợp với sụp mí nhẹ và đáp ứng dương với test phenylephrine. Bác sĩ rút ngắn cơ Müller — một cơ nhỏ ở mặt sau mí — để nâng mí. Không có vết rạch ngoài.

Treo mí (frontalis suspension)

Khi sức cơ nâng mí rất yếu hoặc không có (thường ở sụp mí bẩm sinh nặng), bác sĩ dùng một vạt cân hoặc dải vật liệu để nối mí với cơ trán — khi nhíu mày, mí được kéo lên. Đây là kỹ thuật chuyên biệt và thường kết hợp với chuyên khoa nhãn khoa.